Back

ⓘ Животна средина. Под животна средина се подразбира збирот од сите надворешни фактори на кои е изложен еден организам. Биотички фактори се влијанијата од членови ..



                                               

Природен резерват Катун

Природен резерват Катун е руски заповедник лоциран во висорамнините на централните Алтајски Планини на јужен Сибир. Реката Катун се спушта низ долината во резерватот, служејќи како примарен извор на реката Об. Протоците на реката Катун потекнуваат од планината Белуха, највисоката планина во Сибир со 4.506 метри, кој се наоѓа на крајниот источен раб на резерватот. Катун е меѓународно важен центар за биодиверзитет, кој претставува дел од светското наследство на УНЕСКО "Златните Алтајски Планини". Природниот резерват Катун се наоѓа во областа Уст-Коксински во Република Алтај.

                                               

Право на здрава животна средина

Правото на здрава животна средина или правото на одржлива и здрава животна средина е човеково право за кое се залагаат организации за човекови права и еколошки организации за заштита на еколошките системи кои обезбедуваат човечко здравје. Правото е меѓусебно поврзано со другите здравствени насочени човекови права, како што се човековото право на вода и санитација, правото на храна и правото на здравје. Правото на здрава животна средина користи пристап за човекови права за заштита на квалитетот на животната средина наспроти правната теорија развиена за правата на природата која се обидува д ...

                                               

Дестини Вотфорд

Вотфорд пораснала во заливот Куртис, Мериленд, во област со значително загадување на воздухот. Додека била во средно училиште, таа започнала кампања против проект за согорување кој бил одобрен од градот и државата и можел да согори 4.000 тони отпад дневно. Во текот на четири години, таа го водела проектот со други ученици во средното училиште Бенџамин Френклин врз основа на загриженоста за влијанијата врз здравјето од поголемо загадување на воздухот во областа, кое според активистите можело да дојде до појава на астма во локалната заедница. Нивната работа вклучувала истражување на употреба ...

                                               

Вон Ернандес

Фон Хернандез - водечки активист за животна средина од Филипините. Тој бил извршен директор на Гринпис од 2008-2014 година, каде што ги водел програмите и операциите на еколошката група во регионот на Југоисточна Азија. Пред тоа, тој служел како директор на кампањи за организацијата и бил одговорен за водење на кампањите на групата во Тајланд, Индонезија и Филипини за голем број прашања, вклучувајќи ги климатските промени, шумите, одржливото земјоделство и загадувањето. Во моментов, тој служи како директор за развој на Гринпис Интернешнл.

                                               

Памела Метсон

Памела Ен Матсон е американски научник и професор. Од 2002 - 2017 година била декан на Факултетот за универзитети во Земјата, енергетиката и животната средина на Универзитетот Стенфорд. Таа претходно работела и во НАСА и на University of California Berkeley. Таа е професор по студии по животна средина од Ричард и Rhoda Goldman и виш соработник на Институтот за животна средина во Woods. Матсон е добитник на престижната стипендија MacArthur позната и како "генијски грант" и се смета за "пионер во областа на науката за животната средина". Таа била назначена за "Ајнштајн професор" на Кинеската ...

                                               

Договор од Есказу

Регионален договор за пристап до информации, учество на јавноста и правда во еколошки прашања во Латинска Америка и Карибите, попознат како Договор од Есказу - меѓународен договор потпишан од 24 народи од Латинска Америка и Карибите во врска со правата за пристап до информации за животната средина, учеството на јавноста во донесувањето одлуки за животната средина, еколошката правда и здравата и одржлива околина за сегашните и идните генерации Договорот е отворен за 33 земји во Латинска Америка и Карибите. Од 24 потписници, тој е ратификуван од дванаесет: Антигва и Барбуда, Аргентина, Болив ...

Животна средина
                                     

ⓘ Животна средина

Под животна средина се подразбира збирот од сите надворешни фактори на кои е изложен еден организам. Биотички фактори се влијанијата од членовите на истиот или друг вид врз развитокот и опстанокот на единката, додека абиотички се неживите фактори - влијанијата на почвата, водата и воздухот врз организмите.

За секој фактор на животната средина, еден организам има опсег на толерирање поднесување во кој тој е способен да преживее. Овој опсег ја сочинува еколошката валенца на организмот. Различни единки или видови имаат различни опсези на поднесување за најразновидните фактори на животната средина. Оваа варијација ја претставува адаптацијата на организмот кон неговата средина. Способноста, пак, на еден организам да ја изменува својата подносливост кон одредени фактори на средината како резултат на промена во истите ја претставува пластичноста на тој организам. Промените на подносливоста кон одреден фактор се нарекуваат аклимација. Изложувањето на фактори при кои организмот се наоѓа на границата на својот опсег на поднесување, претставува стрес.

                                     

1.1. Абиотички фактори Светлина

Спектарот на електромагнетно зрачење кое достигнува до Земјината површина се одредува од апсорптивните својства на атмосферата. Биолошки најважен спектрален опсег е оној од 300 до 800 nm, кој го вклучува видливото, ултравиолетовото и инфрацрвеното зрачење. Видливата светлина дава енергија за одвивањето на животот кај повеќето животни форми. Светлината која се апсорбира од страна на пигментните молекули како хлорофили, каротеноиди и фикобилини се претвора во хемиска енергија по пат на фотосинтеза. Достапноста на светлината е особено важна за распространувањето на зелените растенија. Фотосинтетските организми можат да опстојат на широк опсег на интензитет на светлината. Целосната сончева светлина во тропските региони изнесува околу 2000 μmol на фотони m −2 s −1. Фотосинтетските организми преживеале на места каде светлината е ниска и до 0.005% од претходната вредност.

Освен како извор на енергија, светлината е важна и при добивањето на информации од околината за организмот. Човечкото око, на пример, е способно да одговори на бранови должини на светлината помеѓу 400 и 700 nm ова е опсегот на гледање за човекот. Во рамките на овој опсег, чувствителноста е најголема во зелениот дел од сончевиот спектар. Ова е делот од спектарот во кој растенијата апсорбираат најмалку светлина, така што е главен дел од спектарот кој ќе се рефлектира назад во атмосферата.

Привремените варијации во светлината се исто така важна нервна дразба. Сите животни форми, од бактерии па сѐ до човекот, се способни да ги детектираат и одговорат на дневните светлосни флуктуации. Таквиот одговор може директно да биде контролиран од присуството или отсуството на светлина диурнални ритми или, пак, може да продолжи дури и кога светлосната варијација ќе исчезне циркадијални или околу-24-часовни ритми. При вториот случај, регулацијата е преку внатрешен молекуларен часовник, кој е способен да го предвиди дневниот циклус. Такви циркадијални часовници се ресетираат од светлината секој ден. Процесите кои се контролирани од циркадијалните часовници варираат од молекуларни промени генска експресија до промени во однесувањето на пример, спиењето кај животните или движењата на листовите кај растенијата.

Ултравиолетовото зрачење има способност да ги раскине хемиските врски и на тој начин да ги уништи протеините, липидите и нуклеинските киселини. Оштетувањето на ДНК може да доведе до генетски мутации. Озонската обвивка во стратосферата е одговорна за апсорбирање на поголемиот дел од ултравиолетовата светлина која стигнува до надворешната атмосфера. Затоа, со оштетувањето на озонот со разните загадувачи во прв ред фреоните, многу поголем дел на UV зрачење достигнува до Земјината површина.

                                     

1.2. Абиотички фактори Вода

Водата е широко распространета во живите системи, бидејќи е универзален растворувач и е неопходна за биолошката активност. Кај многу организми се развила способноста да преживеат подолги периоди со целосно отсуство на вода, но ова се постигнува само преку одржување во неактивен стадиум од нивниот живот пред сѐ, преку криптобиоза и запаѓање во зимски или летен сон. Достапноста на вода останува еден од најважните ограничувачки еколошки фактори од кои зависи преживувањето на копното. Примитивните копнени организми покажуваат мала или никаква способност за зачувување на вода во нивните клетки, и затоа се наречени поикилохидрични. Примери се водоземците и примитивните растенија, како мововите и џигерниците. Овие организми се ограничени на места каде има доволно вода. Лишаите можат да преживеат целосна водна загуба и повторно за брзо време да се вратат во активна состојба кога ќе се наводенат. Ваквите организми мораат да бидат способни да ја минимизираат штетата која се предизвикува на клеточните структури кога отсуствува вода. Дехидратацијата предизвикува неповратни штети на мембраните и белковините. Оваа штета може да се спречи со акумулацијата на заштитни молекули наречени компатибилни растворувачи.

Хомеохидричните организми имаат водоотпорен слој кој ја ограничува загубата на вода од клетките. Оваа водоотпорност не е никогаш апсолутна, бидејќи гасната размена се одвива во водна фаза. Зачувувањето на водата им овозможува на организмите да живеат во средини во кои снабдувањето со вода е многу мало. Во екстремно сушните средини, промените во однесувањето можат да придонесат за минимизирање на водната загуба. Така, животните може да се ноктурни и да излегуваат само кога температурите се пониски, а со тоа испарувањето е минимизирано. Кактусите вршат вид на фотосинтеза, означена како CAM фотосинтеза C rassulacean a cid m etabolism која им дозволува да го одделат процесот на гасна размена од апсорпцијата на светлина.

                                     

1.3. Абиотички фактори Температура

Температурата е важна за опстанокот на организмите на два начина:

  • температурата ја одредува физичката состојба на водата.
  • како што таа се намалува, движењето на молекулите се забавува и степенот на хемиските реакции се намалува;

Забавувањето на метаболитичката активност при ниски температури може да се согледа преку пример со влекачите. Ваквите поикилотермни животни не се способни да ја одржат нивната внатрешна телесна температура и обично затоа се неактивни во текот на ладните месеци или утрата. Тие излегуваат на Сонце за да ја зголемат телесната температура и на тој начин да станат активни. Во спротивен случај, високите температури ја разрушуваат тридимензионалната структура на белковините, со што ја спречуваат активноста на организмот. На организмите адаптирани на екстремно високи температури им се потребни поригидни белковини. Температурата исто така влијае и на однесувањето на клеточната мембрана која е составена од липиди и белковини во течна кристална состојба. При ниски температури, структурата на мембраната станува ригидна и подлежи на кршење. При високи температури, таа станува премногу течна и пак е подложна на дезинтеграција. За да се адаптираат на различните температури, организмите го менуваат составот на липидите во нивните мембрани, со што се менува мембранската точка на топење. Ова е случај и со складираните липиди. Според ова, рибите од ладните води се корисен извор на масла, додека цицачите, со нивните повисоки телесни температури, содржат повеќе масти. Ефектот на температурата на мембраната се смета за клучен фактор кој го одредува температурниот опсег во кој може да преживее даден организам.

Ефектот на температурата врз физичката состојба на водата е есенцијален за одредување на достапноста на таа вода за организмите. Кај поикилотермните организми може да се случи да водата при ниски температури замрзне. Одредени видови можат да преживеат целосно замрзнување по пат на спречување на образување на ледени кристали. За преживување на ниски температури, клетките мора да се способни да опстанат при десикацијата. Според ова, тука се создаваат веќе спомнатите компатибилни растворувачи. Високите температури, пак, го зголемуваат степенот на испарување на водата. Така, во оние места каде снабдувањето со вода е ограничено, способноста на организмот да преживее високи температури не е многу значајна.

Цицачите и птиците се хомеотермни организми, што значи дека можат да ја регулираат нивната внатрешна температура, ограничувајќи ги ефектите на надворешните температурни варијации. Но, Т сѐ уште е ограничување. Ладењето кај нив се постигнува со потење загуба на вода. Топлината е произведува преку метаболизмот на храната, така што за да се преживее во студена клима, потребен е висок степен на метаболизам.



                                     

1.4. Абиотички фактори Атмосферски гасови

Се смета дека постоењето на Земјината атмосфера се должи во најголем дел на присуството на живот. Во исто време, организмите еволуирале да опстанат во атмосферата таква каква што е. Составни делови на атмосферата со најголемо биолошко значење се кислородот и јаглерод диоксидот. Кислородот зазема приближно 20% од атмосферата и се создава како резултат на кислородната фотосинтеза. При овој процес се внесува CO 2 со цел да се произведат јаглехидрати. Аеробното дишење е обратно на овој процес, при што се користи O 2 за да се добие вода. Според ова, сегашната атмосфера е рамнотежа од овие две биолошки процеси. За повеќето копнени организми, ниту CO 2 или O 2 се ограничувачки фактори; но, потребата да се земе секој од овие гасови во клетката може да е ограничување на големината и можноста да се толерира воден стрес. Ограничувањето на секој од овие гасови може да е важно во водните екосистеми, каде нивната концентрација е значително пониска.

6 C O 2 + 12 H 2 O → C 6 H 12 O 6 + 6 O 2 + 6 H 2 O {\displaystyle {\begin{matrix}\mathrm {6\;CO_{2}+12\;H_{2}O\quad \rightarrow \;C_{6}H_{12}O_{6}+6\;O_{2}+6\;H_{2}O} \end{matrix}}} Фотосинтеза: од шест молекули на јаглерод диоксид и дванаесет молекули на вода се добива еден мол на глукоза шеќер, односно јаглехидрат, шест молекули на кислород и шест молекули на вода. C 6 H 12 O 6 + 6 O 2 ⟶ 6 C O 2 + 6 H 2 O {\displaystyle \mathrm {C_{6}H_{12}O_{6}+6\ O_{2}\longrightarrow 6\ CO_{2}+6\ H_{2}O} } Аеробно дишење: од една молекула на глукоза и шест молекули на кислород се добиваат шест молекули на јаглерод диоксид и шест молекули на вода.

Азотот е исто така потребен на сите организми, но не може да се користи од повеќето во гасна форма. Азотната фиксација, која претставува претворба на гасот N 2 во биолошки корисна форма, се случува кај некои видови на бактерии и цијанобактерии, или може да се предизвика со молња.

N 2 + O 2 → 2 N O {\displaystyle \mathrm {N_{2}+O_{2}\quad \rightarrow \quad 2\,NO} } 4 N O + 3 O 2 + 2 H 2 O → 4 H N O 3 {\displaystyle \mathrm {4\,NO+3\,O_{2}+2\,H_{2}O\quad \rightarrow \quad 4\,HNO_{3}} }

Атмосферските гасови се важни при одредувањето на климата и светлината во животната средина. Апсорпцијата на електромагнетното зрачење од страна на атмосферата го одредува спектарот на светлина која доаѓа од Земјината површина. Апсорпцијата и одбивањето на инфрацрвеното зрачење од страна на стакленичките гасови како CO 2 и водната пареа ја регулира температурата.

Помеѓу другите фактори кои го одредуваат опсегот и распространувањето и формата на организмите се механичките дразби, како ветер и движење на водата, присуството на метали, неоргански хранливи материи, како и токсини во воздухот, почвата и храната.

                                     

2. Биотички фактори

Биотичките фактори живи организми кои влијаат врз единката се членови на истиот или друг вид. Интраспециските внатревидови заемодејства се огледуваат во потребата за парење со други единки, заштита со собирање во група и компетиција за ресурсите, како храна, светлина, хранливи материи и простор. Оптималната густина на популацијата зависи од достапноста на ресурсите и од однесувањето, големината и стурктурата на еден организам. Интерспециските меѓувидови односи може исто така што бидат позитивни или негативни. На пример, при симбиотските заемодејства се остварува заемна корист на единките кои се вклучени.

Луѓето ја менуваат својата животна средина многу повеќе отколку сите останати организми. На пример, ослободувањето на стакленички гасови во атмосферата доведува до климатски промени на целата планета. Како резултат на тоа, има влијанија на распространувањето на сите други видови. Испуштањето на загадувачи во животната средина прави да организмите доаѓаат во контакт со стресни влијанија со кои тие претходно не се соочиле. Ова предизвикува еволуирање на нови вариетети, можеби и нови видови, адаптирани на загадена животна средина.

За секој даден организам најчесто може да се идентификува факторот на средината кој го ограничува неговиот опстанок и раст. Ограничувачкиот фактор може да се смени со текот на времето. Таква промена може да предизвика излегување од опсегот на толерирање на организмот за тој или друг фактор на средината. Во такви случаи, организмот преживува стрес. Доколку тој стрес е екстремен, може да доведе до неповратно оштетување или смрт. Изложувањето на умерен стрес резултира во период на аклимација, со кој организмот се прилагодува. Организмите кои се изложуваат постепено на нови услови во средината обично имаат повисоки шанси за опстанок отколку тие кои се изложени одеднаш.

Животната средина игра голема улога во детерминирањето на формата и функцијата на еден поединечен вид. На пример, медитеранската вегетација не се наоѓа само околу Средоземното Море, туку и во Калифорнија и Јужна Африка, каде има слични фактори на средината: суви и жешки лета и топли и влажни зими. Регионите со слични услови на животната средина се нарекуваат биоми.

                                               

Одига Одига

Одига - нигериски просветен работник, екологист и активист. Тој бил награден со наградата за животна средина "Голдман" во 2003 година, за неговите напори за заштита на дождовните шуми на Крос Ривер од индустриска сеча.

                                               

Јоргос Кацадоракис

Јоргос Кацадоракис е грчки биолог. Тој бил награден со наградата за животна средина Голдман во 2001 година, за неговиот придонес во заштитата на мочуриштата на Преспа, заедно со биологот Мирсини. Нивните напори резултирале во договор меѓу Грција, Македонија и Албанија за воспоставување на паркот Преспа како заштитено подрачје на регионот.

                                               

Софија Рабилиаскус

Софија Рабилиаскус е активист за животна средина и член на Првата нација на реката Poplar во Манитоба, Канада. Таа била наградена со Голдман еколошка награда во 2007 година за нејзините напори да обезбеди заштита на два милиони хектари на немирисани шуми во крајбрежниот регион Манитоба. Таа била одликувана како член на Орденот на Манитоба во 2008 година.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →